Yazım ve Yayın İlkeleri

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Tebyin İlahiyat Araştırmaları Dergisi, yayın süreçlerinde şeffaflık, tarafsızlık ve akademik dürüstlüğü esas alır. Dergi; editörler, yazarlar ve hakemler için COPE (Committee on Publication Ethics), ICMJE ve ulusal/uluslararası yayın etiği standartlarını benimser.

Editöryal Gizlilik

Dergiye gönderilen tüm çalışmalar gizli belge olarak değerlendirilir. Yazarların izni olmaksızın makalelere ilişkin hiçbir bilgi üçüncü kişilerle paylaşılmaz.

Makale değerlendirme sürecinde çalışmalara yalnızca editörler, hakemler ve Yayın Kurulu üyeleri erişebilir. Gizliliğin istisnası, ciddi bir etik ihlal veya bilimsel suistimal şüphesi bulunması hâlidir.

Bilimsel Suistimal ve Etik İhlaller

Tebyin; intihal, veri uydurma, veri tahrifatı, tekrar yayın, atıf manipülasyonu, haksız yazarlık ve çıkar çatışması gizleme gibi etik ihlallere karşı sıfır tolerans politikası uygular.

Etik ihlal şüphesi bulunan durumlarda editörler, COPE akış şemaları doğrultusunda süreci yürütür. Bu kapsamda gerekirse yazarlardan açıklama talep edilir ve ilgili kurumlarla iletişime geçilebilir. Bu süreç yayımlanmış ve yayımlanmamış tüm çalışmalar için geçerlidir.

Hakemler, değerlendirme sürecinde tespit ettikleri etik ihlal şüphelerini editöre bildirmekle yükümlüdür.

Şikâyet Prosedürü

Derginin yayın politikaları, editöryal süreçleri veya yayımlanan içeriklerle ilgili şikâyetler tebyindergisi@gmail.com adresine e-posta yoluyla iletilmelidir.

Tüm şikâyetler gizlilik içinde değerlendirilir ve editörler tarafından COPE rehberleri esas alınarak sonuçlandırılır. Mümkün olan durumlarda başvurulara iki hafta içinde yanıt verilir.

İtiraz Süreci

Editör ve hakem kararlarına yönelik gerekçeli itirazlar kabul edilir. İtirazlar, tebyindergisi@gmail.com adresine ayrıntılı bir açıklama ile iletilmelidir.

Her makale için yalnızca bir itiraz değerlendirmeye alınır. İtirazın haklı bulunması hâlinde çalışma yeniden hakem sürecine alınabilir.

Çıkar Çatışmaları

Yazarlar, araştırma ve yayın sürecini etkileyebilecek tüm mali, kurumsal veya kişisel çıkar çatışmalarını beyan etmekle yükümlüdür.

Araştırma kapsamında alınan mali destekler ve sponsorların çalışmadaki rolleri açıkça belirtilmelidir. Finansman desteği bulunmaması hâlinde bu durum da beyan edilmelidir.

Editörler, kendilerinin veya birinci derece yakınlarının yazarı olduğu çalışmalara ilişkin kararlarda yer alamaz. Bu tür çalışmalar, çift taraflı kör hakemlik sürecine tabi tutulur.

Etik Rehberler

Tebyin İlahiyat Araştırmaları Dergisi, aşağıdaki uluslararası etik rehberleri esas alır:

  • COPE (Committee on Publication Ethics)

  • ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors)

  • YÖK ve TR Dizin yayın etiği ilkeleri

Yayın Etiği İlkeleri

Yayın etiği; yazarlar, hakemler ve yayıncılar adına dürüstlüğü esas alan, editoryal süreçlerde daha yüksek standartların oluşmasını hedefleyen bir öz-düzenleme mekanizmasıdır. Etik yayıncılık standartları; nitelikli bilimsel yayıncılığı desteklemek, kamuoyunun bilimsel bulgulara güvenini güçlendirmek ve fikrî emeğe saygıyı temin etmek amacıyla benimsenir.

Hakemli çalışmalar, bilimsel yöntemi destekleyen ve uygulayan çalışmalardır. Bu nedenle yayın sürecine dâhil olan tüm tarafların (yazarlar, okuyucular/araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere uyması büyük önem taşır.

Tebyin İlahiyat Araştırmaları Dergisi, araştırma ve yayın etiği konusunda ulusal ve uluslararası standartları esas alır; ilgili mevzuata ve etik rehberlere uyacağını taahhüt eder.

Dayanaklar ve Rehberler

Ulusal Mevzuat / Ulusal Düzenlemeler

  • Basın Kanunu

  • Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

  • Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

Uluslararası İlke ve Kriterler

  • Akademik Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri (COPE–DOAJ–OASPA ilkeleri çerçevesi)

  • COPE (Committee on Publication Ethics)

  • DOAJ (Directory of Open Access Journals)

  • OASPA (Open Access Scholarly Publishers Association)

  • WAME (World Association of Medical Editors)

Ulusal Kriterler

  • Türkiye Editörler Çalıştayı Kararları

Tekrar Yayın

Tekrar yayın; aynı makalenin veya büyük ölçüde benzer makalelerin birden fazla dergide yayımlanmasıdır. Tebyin editörleri, tekrar yayın şüphesi bulunan çalışmaları değerlendirmeye almadan iade edebilir/ret kararı verebilir. Gerekli görülen durumlarda editör; yazara belirli süre başvuru kısıtı (ambargo) uygulayabilir, ilgili dergilerle iletişime geçebilir ve uygun görülen diğer tedbirleri birlikte yürütebilir.

Aynı Çalışmanın Birden Fazla Dergiye Eşzamanlı Gönderilmesi

Yazarlar aynı çalışmayı aynı anda birden fazla dergiye gönderemez. Eşzamanlı gönderim tespit edilirse editör;

  • Makaleyi incelemeye almadan iade edebilir veya reddedebilir,

  • Gerekirse diğer dergilerin editörleriyle iletişime geçebilir,

  • Belirli süre başvuru kısıtı uygulayabilir,

  • İhtiyaca göre ilgili kurum/işverenle iletişime geçebilir.

İntihali Engelleme Amaçlı Kontrol

İntihal; başkalarının fikirlerini, yöntemlerini, verilerini, uygulamalarını, metinlerini, şekillerini veya eserlerini, sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseriymiş gibi sunmaktır.

Tebyin’e gönderilen çalışmalar, intihal ve benzerlik açısından kontrol edilir. Bu kontrol, benzerlik tarama yazılımları aracılığıyla yapılabilir (örn. Turnitin vb.). Benzerlik oranına ilişkin değerlendirmede asıl ölçüt, yazarın atıf ve alıntılama kurallarına uygun davranmasıdır. Benzerlik oranı düşük görünse dahi atıf/alinti usulüne uyulmadığında etik ihlal söz konusu olabilir. Bu nedenle yazarların atıf ve alıntı kurallarına titizlikle uyması beklenir (bk. ISNAD atıf sistemi).

Aşağıdaki davranışlar etik dışı kabul edilir:

  • İntihal

  • Duplikasyon / tekrar yayın

  • Sahte yazarlık / inkâr edilen yazarlık

  • Araştırma/veri uydurma (fabrikasyon)

  • Veri tahrifatı (falsifikasyon)

  • Makale dilimleme / dilimleyerek yayın

  • Telif hakkı ihlali

  • Çıkar çatışmasının gizlenmesi

Etik standartlara uygun olmayan çalışmalar, değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında reddedilebilir; yayımlandıktan sonra tespit edilmesi hâlinde gerekli düzeltme/geri çekme işlemleri uygulanır.

Sahtecilik ve Veri Tahrifatı

Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek; sunulan veya yayımlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırmak; araştırma kayıtlarını veya verileri tahrif etmek; kullanılmayan yöntem/cihaz/materyali kullanılmış gibi göstermek; hipoteze uymayan verileri dışlamak; sonuçlarla oynayarak teori/varsayımlara uydurmak; destek veren kişi/kurumların çıkarları doğrultusunda sonuçları tahrif etmek etik ihlaldir ve yaptırıma tabidir.

Katılımcıların Kişisel Verilerinin Korunması

Kamuya açık olmayan insan katılımcılara ait kişisel/hassas verileri veya materyalleri içeren araştırmalarda, ilgili mevzuat gereği etik kurul izni ve/veya gerekli resmi onayların alınması beklenir. Yazarlar, etik onay ve aydınlatılmış onam süreçlerine ilişkin bilgileri makalede açıkça belirtmelidir.

Araştırma Suistimali İddialarının Ele Alınması

Tebyin, olası etik ihlal ve suistimal iddialarını COPE rehberleri ve akış şemaları doğrultusunda ele alır. Editörler; intihal, atıf manipülasyonu, veri tahrifatı/veri uydurma ve benzeri araştırma suistimallerinin yayımlanmasını önlemek için gerekli tedbirleri alır; iddia hâlinde uygun soruşturma sürecini yürütür ve gerektiğinde ilgili kurumlarla iletişime geçer.

Etik İhlal Bildirimleri

Okurlar; Tebyin’de yayımlanan bir çalışmada önemli bir hata/yanlışlık tespit ettiklerinde veya editoryal süreç ve yayın etiğiyle ilgili (intihal, tekrar yayın vb.) bir şikâyet/bildirimde bulunmak istediklerinde tebyindergisi@gmail.com adresine e-posta gönderebilir. Başvurular gizlilik esasına göre değerlendirilir ve mümkün olan en kısa sürede yapıcı biçimde geri dönüş sağlanır.

Araştırma Etiği

Tebyin İlahiyat Araştırmaları Dergisi, araştırma etiğinde en yüksek standartları gözetir ve ulusal ve uluslararası kabul görmüş araştırma etiği ilkelerini benimser. Gönderilen çalışmaların etik kurallara uygunluğundan yazarlar sorumludur.

Dürüst araştırmacılar;

  • İntihal yapmaz,

  • Kaynakları hatalı veya yanıltıcı biçimde göstermez,

  • Çürütemeyecekleri itirazları gizlemez,

  • Karşıt görüşleri çarpıtmaz,

  • Verileri yok etmez, gizlemez veya tahrif etmez.

Araştırmanın tasarlanması, gözden geçirilmesi ve yürütülmesi süreçlerinde bütünlük, kalite ve şeffaflık ilkeleri esas alınmalıdır.

İnsan Katılımcılarla Yapılan Araştırmalar

Araştırma ekibi ve katılımcılar; araştırmanın amacı, yöntemi, öngörülen kullanımları, katılım koşulları ve varsa riskler hakkında açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmelidir.

Araştırmalar;

  • Katılımcıların özerkliğini ve saygınlığını koruyacak şekilde tasarlanmalı,

  • Katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmalı,

  • Katılımcıların zarar görmesinden kaçınılacak biçimde planlanmalıdır.

İnsan deneklerle yapılan çalışmalarda;

  • Katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmalıdır.

  • Çocuklar, vesayet altındakiler veya zihinsel yeterliliği bulunmayan bireyler için yasal vasi onayı zorunludur.

  • Çalışma bir kurum veya kuruluş bünyesinde yürütülüyorsa, ilgili kurumdan resmî izin alınmalıdır.

İnsan unsuru içeren çalışmalarda, makalenin “Yöntem” bölümünde:

  • Bilgilendirilmiş onam alındığı,

  • Etik kurul onayının bulunduğu
    açıkça belirtilmelidir (TR Dizin Etik İlkeleri Akış Şeması).

Araştırma Bağımsızlığı ve Çıkar Çatışması

Araştırmanın bağımsızlığı açık ve şeffaf biçimde ortaya konulmalıdır. Olası çıkar çatışmaları varsa, bunlar yazarlar tarafından açıkça beyan edilmelidir.

Yaratıcı Yapay Zekâ (YZ) Kullanımına Dair İlkeler ve Sorumluluklar

Yazarlık ve Sorumluluk

Yaratıcı yapay zekâ (YZ) araçları hiçbir koşulda bir akademik çalışmanın yazarı veya ortak yazarı olarak gösterilemez. Çalışmanın içeriği, doğruluğu ve özgünlüğü konusunda tam sorumluluk yazarlara aittir.

YZ kullanımı, yazarların bilimsel, etik ve entelektüel sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. YZ’nin sahte yazarlık veya kimlik çarpıtma amacıyla kullanılması kesin olarak yasaktır.

Şeffaflık ve Beyan

Araştırma, yazım veya değerlendirme süreçlerinde YZ araçlarının kullanılması hâlinde bu durum makale içinde açıkça beyan edilmelidir.

Beyan;

  • “Yöntem” veya

  • “Teşekkür”
    bölümlerinde yer almalı; kullanılan YZ araçlarının adı, sürümü, kullanım amacı ve kapsamı açıkça belirtilmelidir.

Editörler İçin Yaratıcı Yapay Zekâ Politikaları

Gizlilik ve Fikri Mülkiyet

Editörler, yayımlanmamış makaleleri, ek dosyaları veya görselleri hiçbir koşulda YZ araçlarına yükleyemez. Yazarların gizlilik ve fikri mülkiyet haklarını korumak editörlerin temel sorumluluğudur.

Editoryal Süreçte YZ Kullanımı

YZ araçları, yalnızca dergi yönetiminin açık onayıyla ve sınırlı amaçlarla (örneğin ilk uygunluk kontrolü) kullanılabilir. Bu kullanım yazarlara şeffaf biçimde bildirilir.

Şüpheli Kötüye Kullanım

YZ kullanımına ilişkin şüphe hâlinde editörler yazarlarla iletişime geçer, gerekirse ek açıklama veya kanıt talep eder ve durumu dergi yönetimine iletir.

Hakemler İçin Yaratıcı Yapay Zekâ Politikaları

Gizlilik

Hakemler, değerlendirme sürecindeki makaleleri veya belgeleri YZ platformlarına yükleyemez. Değerlendirme, hakemin kendi akademik uzmanlığıyla yürütülmelidir.

Tarafsızlık

Hakemler, YZ kullanımına ilişkin değerlendirmelerini nesnel ölçütlere dayandırmalı; kişisel görüş veya önyargılara dayalı yorumlardan kaçınmalıdır.

İzin Verilen YZ Kullanım Alanları

  • Kavramsal diyagramlar ve açıklayıcı görseller

  • Veri görselleştirme (grafik, tablo, diyagram)

  • Sembolik ve temsili görseller

Bu tür kullanımlar, çalışmanın içeriğini çarpıtmamalı ve okuyucuyu yanıltmamalıdır.

Yasaklanan veya Kısıtlanan YZ Kullanımları

  • Makalenin temel bölümlerinin (özet, giriş, literatür, tartışma) YZ tarafından üretilmesi

  • Araştırma bulgularının üretilmesi veya yorumlanması

  • Uydurma veya doğrulanamayan referans üretimi

  • Akademik argüman ve kuramsal katkının YZ’ye devredilmesi

Politika İhlali Durumunda

YZ kullanımının beyan edilmemesi veya bu politikalara aykırı kullanımı hâlinde:

  • Makale değerlendirme aşamasında reddedilebilir,

  • Yayın sonrasında düzeltme yayımlanabilir veya makale geri çekilebilir,

  • Tekrarlanan ya da ağır ihlallerde yazarların gelecekteki başvuruları kabul edilmeyebilir.